Szczyt jest celem. Bezpieczny powrót – obowiązkiem.

W lipcu 2026 roku Łukasz Wiśniewski, prezes Polskiej Fundacji Ratownictwa, po raz drugi stanął na szczycie Kazbeku. Wejście na wysokość 5054 metrów było celem trzyosobowego zespołu i kolejnym doświadczeniem pokazującym, że w wysokich górach sama kondycja nie wystarcza. Równie ważne są aklimatyzacja, obserwowanie organizmu, umiejętność oceny pogody oraz gotowość do wycofania się.

Kazbek bywa przedstawiany jako jeden z bardziej dostępnych pięciotysięczników. Nie oznacza to jednak, że jest łatwą górą. Trasa prowadzi przez teren lodowcowy, a wysokość, szczeliny, silny wiatr, niska temperatura i gwałtowne zmiany pogody mogą stworzyć realne zagrożenie.

Drugie wejście nie oznacza mniejszego ryzyka

Wcześniejsze zdobycie szczytu pomaga w przygotowaniu organizacyjnym i technicznym. Znajomość trasy, własnych reakcji oraz warunków panujących na wysokości jest cenna, ale nie daje odporności na chorobę wysokogórską.

Według amerykańskiego CDC wcześniejsza reakcja organizmu jest jedynie wskazówką przy planowaniu kolejnej wyprawy. Ryzyko zależy przede wszystkim od wysokości, tempa podejścia, wysokości noclegów i indywidualnej podatności. Dobra kondycja fizyczna nie chroni przed chorobą wysokościową.

Każde wejście trzeba traktować jak nowe zadanie. Inna może być pogoda, stan lodowca, tempo zespołu, jakość snu i reakcja organizmu na niedobór tlenu.

Nocne wyjście w stronę szczytu

Atak szczytowy rozpoczęliśmy około godziny 1:00 w nocy. Nocne wyjście jest typowym elementem działania w górach lodowcowych. Pozwala wykorzystać chłodniejszą część doby, kiedy śnieg i lodowiec mogą być bardziej stabilne, a także daje odpowiedni zapas czasu na wejście i bezpieczny powrót.

Poruszanie się po ciemku zwiększa jednak znaczenie dobrej organizacji zespołu. Niezbędne są sprawne latarki czołowe, zapasowe źródła zasilania, odpowiednia odzież, nawigacja oraz kontrolowanie tempa marszu.

Na dużej wysokości łatwo ulec presji czasu i celu. Tymczasem zdobycie szczytu jest tylko połową drogi. Zmęczenie, pogorszenie widoczności i problemy zdrowotne najczęściej stają się szczególnie niebezpieczne podczas zejścia.

Czym jest choroba wysokogórska?

Choroba wysokogórska jest reakcją organizmu na zmniejszoną dostępność tlenu. Może pojawić się już u osób śpiących na wysokości około 2450–2500 metrów, zwłaszcza gdy wysokość została osiągnięta zbyt szybko.

Najczęstszą postacią jest ostra choroba górska – AMS. Jej głównym objawem jest ból głowy, któremu mogą towarzyszyć:

• nudności lub brak apetytu,
• zawroty głowy,
• wyraźne osłabienie,
• nietypowe zmęczenie,
• zaburzenia snu,
• sporadycznie wymioty.

Objawy zwykle pojawiają się kilka godzin po osiągnięciu większej wysokości, często wieczorem lub po pierwszej nocy.

Ból głowy nie zawsze oznacza chorobę wysokościową. Może być również skutkiem odwodnienia, niewyspania, wychłodzenia, infekcji albo dużego wysiłku. W górach nie wolno jednak automatycznie zakładać, że objawy są niegroźne.

Szczegółowe informacje znajdują się w opracowaniu CDC Yellow Book – High-Altitude Travel and Altitude Illness.

Trzy podstawowe zasady

W przypadku podejrzenia choroby wysokościowej należy pamiętać o trzech zasadach:

1. Nie wchodź wyżej, jeżeli pojawiły się objawy.
2. Obserwuj poszkodowanego i nie pozostawiaj go samego.
3. Jeżeli objawy nasilają się mimo odpoczynku, rozpocznij zejście.

Osoba z łagodnymi objawami AMS może pozostać na aktualnej wysokości i odpoczywać, ale nie powinna iść wyżej. Poprawa samopoczucia musi być wyraźna i trwała.

Zejście nawet o kilkaset metrów może przynieść znaczną poprawę. Jeśli jednak stan się pogarsza, decyzji o zejściu nie wolno odkładać do rana ani uzależniać od realizacji celu wyprawy.

Obrzęk mózgu – HACE

Wysokościowy obrzęk mózgu HACE jest ciężkim, zagrażającym życiu powikłaniem choroby wysokościowej. Objawy alarmowe to:

• zaburzenia równowagi i koordynacji,
• chwiejny chód,
• splątanie,
• nieracjonalne zachowanie,
• znaczna senność,
• problemy z wykonywaniem prostych poleceń,
• zaburzenia świadomości.

Szczególnie niebezpieczny jest objaw przypominający zachowanie osoby nietrzeźwej. Jeżeli uczestnik nie potrafi przejść prosto, odpowiada nielogicznie albo staje się nadmiernie senny, nie należy tłumaczyć tego wyłącznie zmęczeniem.

Podejrzenie HACE wymaga natychmiastowego rozpoczęcia zejścia, wezwania pomocy oraz zastosowania tlenu, jeżeli jest dostępny. Poszkodowany nie powinien schodzić bez asekuracji.

Obrzęk płuc – HAPE

Wysokościowy obrzęk płuc HAPE również stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Początkowo może objawiać się:

• wyraźnym spadkiem wydolności,
• dusznością większą niż u pozostałych uczestników,
• kaszlem,
• uczuciem ucisku w klatce piersiowej,
• trudnością w nadążaniu za zespołem.

Duszność występująca w spoczynku, narastające problemy z oddychaniem, mokry kaszel, znaczne osłabienie lub zaburzenia świadomości są sygnałami alarmowymi.

W warunkach terenowych podstawą postępowania jest pilne zejście, możliwie mały wysiłek poszkodowanego, tlen – jeśli jest dostępny – oraz wezwanie służb ratunkowych. Leczenie farmakologiczne może być prowadzone wyłącznie według wcześniej przygotowanego planu medycznego i nie może zastępować zejścia.

Aklimatyzacja jest ważniejsza niż kondycja

Organizm potrzebuje czasu, aby przystosować się do mniejszej ilości tlenu. CDC zaleca, aby powyżej 3000 metrów zwiększać wysokość kolejnego noclegu zasadniczo nie więcej niż o około 500 metrów dziennie oraz planować dodatkowy dzień aklimatyzacyjny na każde następne 1000 metrów.

Nie jest to gwarancja uniknięcia objawów. Niektóre osoby potrzebują wolniejszego tempa. Plan wyprawy powinien zawierać rezerwę na odpoczynek, pogorszenie pogody i dodatkową aklimatyzację.

Pomocne są:

• stopniowe zdobywanie wysokości,
• spokojne tempo,
• regularne posiłki i przyjmowanie płynów,
• unikanie alkoholu,
• ograniczenie ciężkiego wysiłku w pierwszych dniach,
• codzienna ocena samopoczucia całego zespołu,
• wcześniejsze wyjścia aklimatyzacyjne zakończone noclegiem niżej.

Leki mogą być elementem profilaktyki lub planu ratunkowego, ale ich zastosowanie powinno zostać wcześniej omówione z lekarzem znającym medycynę wysokogórską. Nie należy samodzielnie stosować leków po to, aby zamaskować objawy i kontynuować wejście.

Pogoda na Kazbeku może zmienić wszystko

Warunki pogodowe na Kazbeku potrafią zmieniać się bardzo szybko. Nawet latem na wysokości około 5000 metrów trzeba być przygotowanym na temperaturę poniżej zera, świeży śnieg, silny wiatr i gwałtowne ograniczenie widoczności.

Wysoki wiatr nie tylko wychładza organizm. Utrudnia utrzymanie równowagi, komunikację w zespole i poruszanie się po oblodzonym terenie. Mgła albo opad śniegu mogą w krótkim czasie zasłonić ślady i punkty orientacyjne.

Pogoda zwiększa również zagrożenie związane z chorobą wysokościową. Może uniemożliwić szybkie zejście, opóźnić dotarcie pomocy albo zmusić zespół do pozostania na wysokości, na której stan poszkodowanego się pogarsza.

Prognozę należy sprawdzać dla kilku wysokości, a nie wyłącznie dla Stepancmindy. Warunki w miejscowości mogą zupełnie różnić się od tych w bazie i w rejonie szczytu.

Pomocne serwisy pogodowe:

• Mountain Forecast – Kazbek, prognoza dla wysokości szczytu
• Mountain Forecast – Kazbek, prognoza dla 3500 metrów
• Meteoblue – Mount Kazbek

Prognoza jest pomocą w podejmowaniu decyzji, a nie gwarancją bezpieczeństwa. Ostateczna ocena powinna uwzględniać obserwację nieba, wiatr, opad, stan śniegu oraz informacje przekazywane przez przewodników i ratowników działających na miejscu.

Lodowiec wymaga przygotowania technicznego

Kazbek nie jest zwykłym szlakiem turystycznym. Trasa prowadzi przez lodowiec, na którym mogą występować szczeliny, również przykryte śniegiem. Zespół powinien posiadać odpowiedni sprzęt i umieć go używać.

W zależności od warunków potrzebne mogą być:

• raki,
• czekan,
• uprząż,
• lina,
• kask,
• karabinki i sprzęt do autoratownictwa,
• okulary lodowcowe,
• odzież chroniąca przed wiatrem i zimnem,
• nawigacja oraz zapasowe źródło zasilania,
• apteczka dostosowana do wyprawy.

Samo posiadanie sprzętu nie zastępuje umiejętności poruszania się w zespole linowym, hamowania upadku i ratownictwa ze szczelin. Osoby bez doświadczenia lodowcowego powinny skorzystać z pomocy wykwalifikowanego przewodnika.

Zasady bezpiecznego działania zespołu

Przed wyjściem szczytowym warto ustalić:

• godzinę odwrotu niezależną od osiągniętej wysokości,
• sposób komunikowania pogorszenia samopoczucia,
• zasady poruszania się zespołu linowego,
• osobę podejmującą ostateczną decyzję o odwrocie,
• warianty zejścia,
• sposób wezwania pomocy,
• miejsce i możliwości uzyskania wsparcia,
• plan na wypadek utraty łączności lub pogorszenia pogody.

Nikt nie powinien ukrywać objawów z obawy, że zatrzyma cały zespół. Ból głowy, nudności, wyraźne osłabienie czy zaburzenia równowagi nie są oznaką braku charakteru. Są informacją, którą należy uwzględnić w decyzji.

W górach wysokich zawrócenie jest częścią prawidłowego zarządzania ryzykiem, a nie porażką.

Bezpieczny Kazbek – polscy ratownicy w Gruzji

Podczas wyprawy mieliśmy możliwość spotkania Polaków związanych z projektem „Bezpieczny Kazbek”. To inicjatywa ratowników, którzy prowadzą sezonowe działania pomocowe w rejonie góry, współpracując z lokalnymi służbami i środowiskiem górskim.

Obecność osób posiadających doświadczenie ratownicze ma ogromne znaczenie, ale nie powinna prowadzić do lekceważenia ryzyka. W trudnych warunkach pogodowych dotarcie pomocy może potrwać wiele godzin. Najważniejsze pozostają profilaktyka, właściwa aklimatyzacja i odpowiedzialne decyzje zespołu.

Więcej informacji o inicjatywie: Bezpieczny Kazbek.

Jak wezwać pomoc w Gruzji?

Jednolity numer alarmowy w Gruzji to:

112

Numer obsługuje zgłoszenia wymagające pomocy ratownictwa, pogotowia, straży pożarnej lub policji. Według gruzińskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych działa całodobowo i jest bezpłatny.

Przed wyprawą należy zapisać numer w telefonie, przygotować współrzędne kluczowych punktów i sprawdzić możliwość przekazania swojej pozycji. Nie wolno zakładać, że w każdym miejscu będzie dostępny zasięg.

Oficjalne informacje: Georgia Emergency Response Center 112.

Najważniejszy cel to bezpieczny powrót

Drugie wejście na Kazbek ponownie przypomniało nam, że w górach wysokich nie ma miejsca na rutynę. Doświadczenie pomaga, ale nie zwalnia z obserwacji organizmu, pogody i pozostałych członków zespołu.

Szczyt daje ogromną satysfakcję, jednak nie może być ważniejszy niż zdrowie i życie. Dobra wyprawa to nie tylko osiągnięcie wysokości 5054 metrów. To przede wszystkim odpowiednie przygotowanie, wspólne podejmowanie decyzji i bezpieczny powrót całego zespołu.

Góra pozostanie na swoim miejscu. Najważniejsze, żebyśmy my mogli do niej wrócić.

Ważne źródła

• CDC – choroba wysokościowa, AMS, HACE i HAPE
• UIAA – informacje o chorobie wysokościowej
• UIAA Medical Commission – medycyna górska
• Bezpieczny Kazbek
• Gruziński numer alarmowy 112

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, szkolenia wysokogórskiego ani oceny warunków dokonanej przez wykwalifikowanego przewodnika. W przypadku podejrzenia ciężkiej choroby wysokościowej należy przerwać podejście, rozpocząć bezpieczne zejście i wezwać pomoc.